Türk Felsefesi

Celal Yalınız düşünür ve filozoftur. Sakallı Celal olarak bilinir; yazılı bir eser bırakmamış ama her biri birer eser olan insanlar bırakmıştır arkasında. Yakın arkadaÅŸları arasında Yusuf Ziya Ortaç, Ahmet HaÅŸim, “öğrencim” de dediÄŸi Nazım Hikmet, Ordinaryüs Matematik Profesörü Ali Yar, Haldun Taner ve Ali Sami Yen; çevresindekiler arasında Nurullah Ataç, Hıfzı Veldet VelidedeoÄŸlu, Kazım TaÅŸkent gibi çeÅŸitli isimler ile Melih Cevdet Anday, Orhan Veli gibi pek çok ÅŸair ve yazar yer alır.

Bugün dilimizde yer etmiş, kaynağını bilmeden kullandığımız pek çok deyiş de onundur. Birkaç Sakallı Celal deyişi örneği:

• “Bu kadar cehalet ancak tahsille mümkün olur.”
• “Bu ülkede ilgililer bilgisiz, bilgililer de ilgisizdir.”
• “Türkiye’de aydın geçinenler DoÄŸu’ya doÄŸru seyreden bir geminin güvertesinde Batı yönünde koÅŸturarak BatılılaÅŸtıklarını sanırlar.”

Arda Denkel (1949, Ankara - 2000, İstanbul), Türk felsefeci, akademisyen (Prof. Dr.).

Arda Denkel 1968′de Saint Benoit Lisesi’ni bitirdi. ODTÃœ Mimarlık Fakültesi Åžehir ve Bölge Planlama Bölümü’nden 1972’de mezun oldu. Aynı yıl Oxford Ãœniversitesi’nde felsefe öğrenimine baÅŸladı. Bu üniversiteden felsefe alanında doktora derecesi aldıktan sonra Türkiye’ye döndü ve BoÄŸaziçi Ãœniversitesi’nde dil ve bilgi felsefesi, felsefe tarihi, bilgi kuramı üzerine dersler vermeye baÅŸladı. 1988’de profesörlüğe yükseldi ve ölümüne deÄŸin BoÄŸaziçi Ãœniversitesi’ndeki görevini sürdürdü.

1985 ve 1989’da Wisconsin Ãœniversitesi’nde konuk öğretim üyesi olarak, 1994’te UludaÄŸ Ãœniversitesi’nde ve 1995-97 arasında Koç Ãœniversitesi’nde de dersler verdi.

Türkiye Felsefe Kurumu, Türkiye Bilimler Akademisi (TÃœBA) ve Avrupa Çözümleyici Felsefe Kurumu (ESAP) gibi kurumların üyesi olan Denkel, Philosopher’s Index’e (Felsefeciler Dizini) girmeyi baÅŸarmış birkaç Türk felsefecisinden biriydi. Çok sayıda bilimsel makalesi Türkçe ve Ä°ngilizce olarak yayınlandı. Felsefe Tartışmaları gibi felsefe dergilerinde yazıları yayımlandı.

Özellikle dil ve bilgi felsefesi üzerine yaptığı çalışmalarla tanınan Denkel’in başlıca kitapları arasında;

• AnlaÅŸma: Anlatma ve Anlama (1981),
• Bilginin Temelleri (1984),
• Anlamın Kökeni (1984),
• Nesne ve DoÄŸası (1986),
• Anlam ve Nedensellik (1996),
• Reality and Meaning (Gerçeklik ve Anlam, 1995),
• The Natural Background of Meaning (Anlamın DoÄŸal Arka Planı, 1999) sayılabilir.

ıbrıslı Zenon’un ölmünden sonra Eski Stoa ‘nın baÅŸkanı olan Assoslu Kleanthes(331-233) Stoa’ya,Platon’un etkisiyle,dini bir renk getirmiÅŸtir.Kendisi atletmiÅŸ;ileri yaÅŸlarında büyük yoksulluklara katlanarak Zenon’a öğrencilik etmiÅŸ;düşüncelerinden çok ahlakça pek disiplinli oluÅŸu,kanılarına çok tutarlı olarak baÄŸlı kalışı ile kendini gösterip ün salmış. o da, Zenon gibi,intihar ederek ölmüştür.
Kleanthes de Aristoteles gibi, evreni olgunluÄŸa doÄŸru gittikçe yükselen bir basamaklanma diye anlar.Ancak bu yetkinliÄŸe doÄŸru gidiÅŸ sonsuz deÄŸildir;bu da en yüksek bir varlığın (Tanrının) bulunduÄŸunu gösteren bir kanıttır.Tanrı evrenin hegemonikon’udur(birliÄŸini saÄŸlayan ilke) ve güneÅŸle birdir.Tanrı yetkin olduÄŸuna göre,kötülerin yaptıklarının nedeni olamaz.Bu son düşüncesiyle Kleanthes Zenon’un pantheizminden ayrılmaktadır.Bir baÅŸka bakımdan da ondan ayrılır:Ruh ,Zenon’un düşündüğü gibi, tanrısalköklü ve tektürlü deÄŸildir;ruhun-Platon’un da ayırdığı gibi-biri akıllı olan,öteki olmayan iki kısmı var;bu yüzden de,kalkınmak için insan Tanrı’nın yardımına muhtaçtır.Zenon’un soÄŸuk intellektualizmi yerine Kleanthes bir gönül sıcaklığı getirmiÅŸtir;onunla Stoa’ya dini bir soluk girmiÅŸtir.

Prof. Macit GÖKBERK/FELSEFE TARİHİ